Wat bedoelen we met een afnamevorm?
Een afnamevorm beschrijft op welke manier een student tijdens een examen laat zien wat hij of zij kan. Bij de examens van Exalo komen bijvoorbeeld een portfolio, een mondeling onderdeel en een praktijkopdracht voor. De naam van de vorm vertelt iets over de opzet, maar niet automatisch alles over de inhoud. De examenopdracht, het beoordelingsmodel en eventuele voorwaarden horen altijd bij het gekozen exameninstrument. Kijk daarom eerst naar de vorm om de werkwijze te begrijpen en vervolgens naar de productpagina en het servicedocument voor de uitvoering van een bepaald keuzedeel.
Het verschil is relevant voor iedereen die een examen organiseert. De student wil weten welk bewijs moet worden verzameld en wat tijdens een gepland examenmoment gebeurt. De opleiding moet kunnen bepalen welke instructies, faciliteiten en beoordelaars nodig zijn. Een beoordelaar moet kunnen onderscheiden welk materiaal vooraf wordt bekeken en welk handelen tijdens de afname wordt beoordeeld. Eén algemene omschrijving kan die productspecifieke afspraken niet vervangen.
Portfolio als uitgangspunt
Bij een portfolio verzamelt de student bewijs van uitgevoerd werk. Dat kunnen verschillende soorten resultaten of toelichtingen zijn; welke stukken zijn toegestaan en welke eisen eraan worden gesteld, staat in het exameninstrument. Het portfolio maakt werk zichtbaar dat niet volledig in één afnamemoment kan worden getoond. Voor de lezer is vooral de functie van het portfolio belangrijk. Het kan de basis vormen voor een afsluitend gesprek of presentatie, maar bij een vorm met een toelatingseis kan het ook eerst dienen om vast te stellen of de student aan een voorwaarde voor deelname voldoet.
Exalo onderscheidt meerdere combinaties met een portfolio. Bij Portfolio + Presentatie/CGI hoort een portfolio met een mondeling onderdeel. De naam verwijst naar een presentatie en een criteriumgericht interview, maar de exacte invulling van de schuine streep moet voor het concrete examen worden gecontroleerd. Portfolio met CGI noemt het interview expliciet. Portfolio met Presentatie noemt de presentatie expliciet. Het Portfolio-examen gebruikt een afsluitend assessment. De laatste twee vormen zijn niet automatisch onderdeel van het standaard online aanbod; bespreek hun beschikbaarheid voor het concrete examen.
Presentatie, CGI en assessment
Een presentatie geeft de student ruimte om het eigen werk in een gekozen volgorde toe te lichten. Bij een criteriumgericht interview, vaak afgekort tot CGI, sturen de vragen van de beoordelaars het gesprek. Een assessment kan eveneens een mondelinge toelichting omvatten, maar de precieze invulling volgt uit het exameninstrument. Deze termen zijn dus nuttig om de vorm te herkennen, maar zeggen op zichzelf niets over tijdsduur, beoordelingsweging of het aantal vragen. Zulke gegevens mogen alleen uit de actuele instructie van het betreffende examen worden overgenomen.
De rol van een mondeling onderdeel is ook niet bij iedere combinatie gelijk. Soms helpt het om bewijs uit het portfolio te verduidelijken. Soms wordt er een specifieke prestatie tijdens de afname verwacht. Daarom is het niet verstandig om een presentatie en een CGI zonder controle als uitwisselbare onderdelen te plannen. De productpagina laat zien welke afnamevormen bij een examen zijn geregistreerd. Als daar twee vormen staan, zijn dat twee benoemde varianten; de bijbehorende documenten moeten allebei worden bekeken om het verschil juist te organiseren.
Praktijkexamen en toelatingseis
Bij een praktijkexamen staat het handelen tijdens de uitvoering van een opdracht centraal. De student voert de werkzaamheden uit in de situatie die het exameninstrument voorschrijft; beoordelaars gebruiken de bijbehorende criteria. Dit verschilt van een portfolio, waarin eerder verzameld bewijs het vertrekpunt is. Een praktijkexamen kan daarnaast een toelatingseis hebben. In de indeling van Exalo is Praktijkexamen met toelatingseis een afzonderlijke afnamevorm. Het portfolio dient dan eerst voor de toelatingscontrole; daarna kan het praktijkexamen plaatsvinden. De concrete bewijsstukken en de manier van controleren blijven per examen bepaald.
Ook Presentatie met toelatingseis heeft twee fasen. Het portfolio wordt eerst gecontroleerd tegen de toelatingseis. Pas daarna volgt de presentatie. Deze vorm mag niet worden verward met de optionele variant Portfolio met Presentatie. Bij die laatste naam staat de presentatie als onderdeel van de combinatie centraal; er is daarmee niet automatisch een afzonderlijke toelatingsbeslissing bedoeld. Het onderscheid is belangrijk bij het plannen en communiceren van de afname, omdat een toelatingscontrole vóór het afsluitende onderdeel moet zijn afgerond.
Hoe kiest u de juiste informatie?
Begin met het specifieke keuzedeel of examen dat u zoekt. Controleer op de productpagina welke vorm of vormen daadwerkelijk zijn vermeld. Lees daarna de uitleg van die vorm en het servicedocument van de betreffende variant. Een algemene vormpagina helpt om de begrippen te begrijpen en gerichte vragen te stellen. Zij bevestigt niet dat iedere beschreven mogelijkheid voor ieder examen kan worden besteld of uitgevoerd. Bij een combinatie met twee geregistreerde vormen bekijkt u beide uitlegpagina’s en beide documenten, zodat de onderdelen niet door elkaar lopen.
Let bij het vergelijken op drie vragen: welk bewijs wordt vóór de afname verzameld, wat doet de student tijdens het examenmoment en is er een voorafgaande toelatingscontrole? Daarmee wordt het praktische verschil tussen veel vormen zichtbaar zonder te doen alsof de beoordeling overal hetzelfde is. Als de productinformatie een onderdeel niet uitlegt, raadpleeg dan de actuele exameninstructie of vraag Exalo om de juiste variant te bevestigen. Een keuze op basis van alleen een afbeelding of korte naam is daarvoor te beperkt.
De zeven vormen in dit overzicht
De zeven uitlegpagina’s hieronder behandelen elk één benoemde vorm. Zo blijft het verschil tussen de standaardcombinatie, de expliciete mondelinge varianten, de twee vormen met toelatingseis en het praktijkexamen helder. De afbeeldingen laten de route in grote lijnen zien. Zij zijn bedoeld als uitleg van het proces, niet als vervanging van de instructies die bij een examen horen. De actuele productgegevens bepalen welke varianten op de website worden getoond; aanvullende portfolio-uitwerkingen kunnen op aanvraag besproken worden.
