In het kort
De Wet verbetering aansluiting beroepsonderwijs-arbeidsmarkt (Wet VABA) geeft instellingen meer ruimte bij de keuze van keuzedelen voor opleidingen. De vaste koppeling tussen kwalificatie en keuzedeel vervalt. De instelling moet per opleiding een passend, voldoende en openbaar aanbod organiseren, waarbij ondoelmatige overlap wordt voorkomen. De wijzigingen voor keuzedelen zijn op 1 augustus 2026 ingegaan. [1][2]
- Sinds 1 augustus 2026 geldt de nieuwe regeling voor het keuzedelenaanbod.
- De vaste koppeling tussen kwalificatie en keuzedeel vervalt.
- Het bevoegd gezag zorgt per opleiding voor een voldoende, passend en openbaar aanbod.
- De instelling voorkomt ondoelmatige overlap en organiseert duidelijke keuzemogelijkheden voor studenten.
Wat verandert aan het aanbod?
Vóór deze wijziging speelde de koppeling van keuzedelen aan kwalificaties een centrale rol. De nieuwe bepaling in de Wet educatie en beroepsonderwijs legt de nadruk op een aanbod dat past bij de opleiding of de arbeidsmarkt. Het bevoegd gezag draagt verantwoordelijkheid voor een voldoende aanbod en maakt per opleiding bekend welke keuzedelen worden aangeboden. De wet laat daarmee ruimte om onderwijs en regionale behoeften beter op elkaar af te stemmen. Die ruimte is geen vrijstelling van de andere eisen aan opleiding en examinering. [1]
Een school moet ook ondoelmatige overlap met de kwalificatie voorkomen. Wat dat voor een concreet keuzedeel betekent, vergt een inhoudelijke vergelijking. De wet kent een uitzondering voor remediërende keuzedelen. Het artikel over passendheid en ondoelmatige overlap beoordelen werkt uit hoe een instelling dat besluit kan onderbouwen zonder een algemene lijst met verboden combinaties te verzinnen.
Wat betekent dit voor studenten?
Studenten moeten het aanbod van hun opleiding kunnen kennen en op daarvoor georganiseerde momenten een keuze kunnen maken. De wet en de handreiking benadrukken dat een student ook een keuzedeel uit het bredere aanbod van de instelling kan aanvragen, binnen de wettelijke en organisatorische voorwaarden. Dat is niet hetzelfde als een onbegrensd recht om elk denkbaar keuzedeel onmiddellijk te volgen. De instelling moet duidelijk communiceren welke keuzes mogelijk zijn en hoe een verzoek wordt behandeld. [1][3]
De precieze planning van keuzemomenten hoort bij de inrichting van de opleiding. Een student die wil weten of een eerdere keuze kan veranderen, moet de informatie en procedure van de eigen instelling raadplegen. In een keuzedeel kiezen of wijzigen staat welke vragen je daarbij kunt stellen. Dit artikel geeft geen schoolspecifieke inschrijftermijn of toezegging over plaatsing.
Welke rol heeft de examencommissie?
Het bevoegd gezag organiseert het aanbod. De examencommissie borgt de examenkwaliteit en neemt besluiten binnen haar wettelijke taken. De handreiking legt uit dat die rol door de ruimere keuze niet verdwijnt; de commissie blijft onder meer betrokken bij de borging van diplomabesluiten en relevante vrijstellingsvragen. Het is daarom onjuist om de verantwoordelijkheid voor het totale keuzedelenaanbod simpelweg bij de examencommissie neer te leggen. [1][3]
Voor een aanbieder van exameninstrumenten verandert dit vooral de context waarin scholen producten selecteren. Exalo kan informatie geven over een examen bij een keuzedeel, maar bepaalt niet welke keuzedelen een instelling per opleiding aanbiedt. Ook een beschikbaar examenproduct is geen bewijs dat een keuzedeel in elke opleiding passend is. De school maakt die onderwijskundige en organisatorische afweging zelf.
Hoe werk je de wijziging uit?
Begin met een actueel overzicht per opleiding. Beschrijf per aangeboden keuzedeel waarom het bij de opleiding of arbeidsmarkt past, controleer overlap en leg keuze-informatie voor studenten vast. Plan meer dan één moment als de inrichting van de opleiding daarom vraagt en communiceer de route voor verzoeken buiten het directe opleidingsaanbod. Kijk ook of OER, websites en interne processen dezelfde informatie geven. De handreiking van juni 2026 geeft voorbeelden, maar is geschreven vóór publicatie van de definitieve wet; de wetstekst en het inwerkingtredingsbesluit zijn leidend. [1][2][3]
Vermijd een haastige omzetting van bestaande dossiers zonder inhoudelijke toets. Eerder aangeboden, gekoppelde keuzedelen hoeven volgens de handreiking niet uitsluitend vanwege de nieuwe wet onmiddellijk te verdwijnen. Beoordeel ze wel binnen het actuele aanbod en leg de reden voor voortzetting of wijziging vast. Zo wordt de extra ruimte een controleerbaar onderwijsbesluit en geen onduidelijke verzameling opties.
Controleer informatie op drie plekken
Vergelijk het gepubliceerde aanbod per opleiding met de onderwijs- en examenregeling en met de informatie die studenten tijdens een keuzegesprek krijgen. Verschillen kunnen ontstaan wanneer een intern besluit al is genomen maar de website of het rooster nog niet is bijgewerkt. Noteer wie de drie bronnen bijhoudt en wanneer het aanbod opnieuw wordt beoordeeld. De wet verlangt geen identieke tekst op iedere plek, maar studenten moeten wel kunnen vertrouwen op actuele en begrijpelijke informatie. Verwijs bij een individuele keuzevraag naar de instelling die de opleiding verzorgt; een algemene uitleg van Wet VABA kan die beslissing niet namens haar nemen.
Bronnen
- Wet verbetering aansluiting beroepsonderwijs-arbeidsmarkt, Staatsblad 2026, 177, artikel I, onderdeel P.
- Besluit inwerkingtreding Wet VABA, Staatsblad 2026, 199.
- Handreiking Wet VABA, juni 2026, hoofdstuk keuzedelen, pagina 17–20. Gebruik bij afwijking de definitieve wetstekst.